تبلیغات

اسلایدر

گروه ادبیات فارسی متوسطه اول استان کردستان - نقد کتاب

گروه ادبیات فارسی متوسطه اول استان کردستان

نقد کتاب

نقد هایی بر کتاب های آموزش مهارت های نوشتاری به قلم همکاران ارجمند جعفر خرازی (تهران)ومنصور نگهدار(فارس)

دانلود فایل

برای خواندن این متن ، لطفا به ادامه مطلب بروید.

دریای دل از عشقش پر خسرو و  پرشیرین

مسابقه ی نقد و بررسی مهارت های نوشتاری

منصور نگهداری دبیر ادبیات مجتمع آموزشی علم و زندگی ناحیه یک شیراز

دل نوشته ای برای مقدمه: ادبیات انشای زندگی است،آن گاه که از جبر زمانه به تنگ آمده ایم و هراسناکیم،آنگاه که داستان وارگی تاریخ سیرابمان ننموده است و جغرافیای  تشنه ی سرزمین ها چشمانمان را به گیجی برده است و در پیچ و تاب علوم زمانه متحیر می شویم و شاید آمار جیب های تهی و آکنده از غم با ارقام ریاضی وار بدهکاری ها جفت و جور نشود،در این زمان است که انشای زندگی  و ادبیات خواهد توانست تکیه گاه خوبی برای فارغ بالی ما شود،در قالب شعری،سرودکی،داستانکی و قصه ی پر غصه ای و شاید غزل و قصیده ای یا لطیفه ای،حکایتی و افسانه ای،

       ادبیات معلم  مشفقی است که دید ما را به جهان تغییر می دهد و الفبای همدیگر دوست داشتن را در ذهن ما هجّی می کند، هموست که عشق می آفریند پس از شرح  عشق عاشقان راستین روزگار!

      ادبیات با زمزمه ی شعرش،بیتش و مثنوی اش می گوید: وقت تنگ است، کاروان ها رفته اند،پنج روزی بیش نمانده است،شتاب کن و  با مهرورزی و عطوفت در پی به دست آوردن دلی باش، نه در اندوه یافتن سیم و زری!

      ادبیات خود آزادی است که می توانی در عرصه ی آرام بخش و گسترده ی آن تا بی نهایت فریاد کنی! ادبیات محور تلاش دل است آنگه که می خواهد ترانه ی راستین زندگی را بسراید و خنکای واژه واژه ی مهربانی را در قلب ها و سینه ها جاری سازد.  به یاد داشته باشیم که با واژه ها می توانیم زندگی بخش باشیم و جنگ ها را با قلبی شاعرانه به گنج بدل سازیم و زارها را به رازی اسرارآمیز. بیاییم در رستاخیز واژه ها مژده باشیم نه مرده؛گُل باشیم بویناک و خوش رخسار و گِل باشیم لطیف و پر تواضع تا رستنی های خوش رنگ از محور قلبمان  نرگس وار جوانه زند.

     بیاییم اصل حقه نباشیم که بر عقل کودکان با گول چیپس ها بی عار شویم ؛بیاییم ابر تیره شویم از بام آسمان  بر گیجی زمین تا رگبار شویم.بیاییم چون عاشقانه ها در گوش عقل ها گیتار شویم.

عروس هزار داماد

    بالاخره عروس هزار داماد انشا در مسکنی مالوف و  دل پذیر خانه گرفت و به خانه ی بخت راستین رسید.اینک منِ ادبیاتی با روحی سرشار از حس و عاطفه و خیال خواهم توانست بی دغدغه ی کمبود وقت در کنار دانش آموزانم با قلمم ،ذهنم و زیبایی های درون و برون خدادادی ام به نجوا بنشینم و بیافرینم همراه با دوستی دلنشین به نام «آموزش مهارت های نوشتاری».

 

نامی دل پذیرتر

     من در همین آغاز می خواهم بر نام این عروس دلنشین خرده بگیرم؛آیا نامی دل پذیرتر و بایاتر و شایاتر             نمی توانست بر تارک این کتاب بدرخشد؟!نام هایی هم چون: آفرینش و پرورش، در کوچه باغ های آفرینش، الفبای خواندن و نوشتن،تمرین نویسندگی و... . درست است نوشتن هم مهارت است اما ذهن کودکان ما با شنیدنش به یاد جوشکاری و کار دانش و چیزهای دیگر می افتد.بهتر است اکنون که می خواهیم در یک وادی و بستر ادیبانه قدم بگذاریم نامش نیز در خور همین زیبایی ها باشد.

آموزه هایی برای خواندن

    از سویی دیگر چون نوشتن با دنیای خواندن در هم آمیخته است نیکوتر آن است که در این کتاب دلنشین         آموزه هایی برای خواندن نیز گنجانده شود. تا ضمن این که خود آموزگار با الفبای خواندن و انواع خواندن آشنا         می شود، راه های خوانش نوشته ها را به دانش آموزان بیاموزد:

     تقویت گویندگی(فن بیان)،در هم آمیختگی شعر و نثر(گلستان گونگی) نوع ایستادن برای خواندن،مهندسی بدن در زمان خواندن،کمک گرفتن از کالبد بدن در هنگام خوانش همه ی این ها نیازمند به گنجاندن فصلی در این کتاب بود که امید است نویسندگان فرهیخته به آن التفات داشته باشند.

      علاوه بر مهندسی بدن در خواندن، نوع خوانش نوشته ها نیز مستلزم تمرین و یاد گیری است: این که یک متن حماسی را چگونه بخوانیم و حتی بنویسیم ،غزل چگونه بخوانیم،حکایت چگونه بخوانیم، یک دل نوشته ی احساسی را چگونه بخوانیم تا در انتقال حس موفق باشیم همه نیازمند وسعت این کتاب ارزشمند است.

نماد روی جلد

     نماد روی جلد کتاب نیز می توانست هنرمندانه تر طرح شود.نشانه های نگارشی نظیر: نقطه و علامت سوال و تعجب خوب است اما چرا مثلا در علامت تعجب باید  مداد با رونوشتی از واژگان خارجی قرار بگیرد ؟اصلا چرا مداد تعجب آور است؟البته در نقطه ی تعجب سراسیمگی و در مسیر نسیم بودن گل زیبا بود اما چرا نقطه ی پشت علامت پرسش خمیدگی ایجاد نموده است؟ و البته چرا در سایه سار این علایم نشانه هایی از دکمه های پیانو طرح گردیده است؟آیا بهتر نبود طرحی از ذهن آدمی با رویش گلی زیبا در سینه ی او بر جلد کتاب نقش می بست ؟!

طبقه بندی ذهن(مقدمه و نتیجه گیری)

    در صفحه ی 16 کتاب مهارت های نوشتاری سال هفتم ذکر شده است:«طبقه بندی ذهن، گام اول در تهیه ی نقشه  نوشتن است؛ این طبقه بندی،در حقیقت،ساختمان ذهن و نوشته ی ما را نشان می دهد».در این جا  یک مسئله از دید نویسندگان کتاب مورد غفلت قرار گرفته است و آن این که آیا اگر دانش آموزی،دانشجویی،نویسنده ای دست به قلم می شود،ابتدا حتما باید مقدمه ی آن نوشته را بنویسد؟مطلبی که هنوز نوشته نشده است چگونه باید مقدمه داشته باشد؟ اصلا مقدمه برای چه نوشته می شود؟ مگر مقدمه توضیحی چکیده وار از اندیشه ی نویسنده نیست؟حتما خواهید گفت: بله این مد نظر ما بوده است اما می توانستید بگویید که جای مقدمه در پیشانی و ابتدای نوشته است حال آن که معمولا مقدمه زمانی نوشته می شود که مطلب آماده باشد.نمونه ای مثال میزنم: نویسنده ای کتابی شعر نوشته است آیا این نویسنده با مقدمه شروع می کند یا بعد از تالیف اشعارش مقدمه ای  بر آن می نویسد؟!

     زیباتر آن بود که توضیحی کوچک در این باره در متن کتاب گنجانده می شد که  در طبقه بندی نوشته باید مقدمه در ابتدا قرار گیرد ولی در طبقه بندی ذهن ممکن است مطلبی با سراسیمگی(آشنایی زدایی)آغاز گردد و حتی مقدمه هم نخواهد.

       همین بحث را من مورد نتیجه گیری هم دارم.آیا در حقیقت هر نوشته ای نیازمند نتیجه ای است؟ مثلا اگر من بخواهم دل نوشته ای درباره ی اندوهناکی زمین بنویسم و یا بخواهم  احساس بوسه بر دستان مادرم را در صفحه ی لطیف کاغذ نقش بندی کنم حتما باید در پایان مثلا بنویسم پس بیاییم، یا بنابراین و ... آیا احساس نمی شود نوشته های تعلیمی و با موضوع اجتماعی نیازمند نتیجه گیری است و مطالب شعر گونه،نثر ادیبانه چندان در این چارچوب    نمی گنجد!؟

بند بندی(پاراگراف بندی) و نوع خط

      نکته ای دیگر که به نظر بنده مهم می نماید رعایت اسلوب آفرینش و نوشتن است. همان علایم نگارشی و بند بندی(پاراگراف بندی) و غیره. همان طوری که مستحضرید در دست نوشته،نوع خط که بیشتر ضرورت دارد نستعلیق نویسی مورد عنایت نویسندگان کتاب ها باشد،یکی از مشکلات امروز صنف های کاری ما در اجتماع است: داروهایی که به واسطه ی همین بد نویسی ها به اشتباه به بیمار تجویز می شود مجملی از این مفصل است.

     در این چارچوب بند بندی یکی از مواردی است که ضمن زیبا سازی فضای نوشته باعث می شود دانش آموز در پیدا کردن مطلب مشکلش کاهش یابد و  با نشانه ای که بند دارد فورا متوجه بشود که مثلا معلم در حال خواندن کدام قسمت از صفحه است. همان گونه که می دانیم سطر اول هر بندی به اندازه ی واژه ی«شهید» تو رفتگی دارد.این تو رفتگی نشانه ی بارز آغاز هر بند است و ضمن زیباتر کردن مهندسی صفحه آرایی نشانه ی خوبی برای یافتن مطلب است و به نظر من تاکید بر رعایت آن بسیار ضروری می نماید اما نکته ای که مولفین کتاب از آن غافل مانده اند این است که در طرح تمام خطوط فرضی صفحات مثل صفحات هفده،بیست،بیست و یک و ... این اصل رعایت نگردیده است.

لوزی های کنار صفحات

     من متوجه نشدم نقطه های لوزی گونه ی کنار صفحه آرایی ها نشانه ی چیست؟ دانش آموزان این را پرسیدند من جوابی نداشتم،لطفا شما پاسخ مرا بدهید که سیزده لوزی عمود بر هم در کنار نوشته ها یا طرح های فرضی مهارت های نوشتاری کلاس هفتم و هشتم بیانگر چیست و اصلا چرا سیزده؟

گسترش ضرب المثل ها

    در بخش گسترش ضرب المثل ها که از قضا کار خوبی در جهت سامان بخشیدن به تخیل دانش آموزان است،با اندیشه ی مولفین گرامی هم عقیده ام اما کاش راهی فرا روی دانش آموزان و دبیران قرار می دادید که                ضرب المثل های جدید تولید شود.ضرب المثل هایی که همسو با فن آوری های کنونی جهان و دگرگونی ذهن و فکر و  اندیشه و تغییر نوع نگاه بشر باشد.

گسترش کنایه ها

    گسترش کنایه ها نیز در کنار ضرب المثل ها ایده ی خوبی برای بازی ذهنی دانش آموزان است و ضمن تبیین اندیشه های فرو رفته در این گونه کلام،کاربرد به جای کنایات هم مورد اقبال قرار خواهد گرفت.

کاریکلماتور

     تولید کاریکلماتور(به نظر من: تصویرهای فشرده و زایشی) یکی دیگر از راه های پرورش تخیل دانش آموزان است که در حوزه ی انشا می تواند بازویی قدرتمند برای جستجوی تصویرهای شاعرانه و ذهنی باشد.

کلاغ

    در صفحه ی سی مهارت نوشتاری هفتم به نظر می رسد موضوع کلاغ چندان مناسب طبقه بندی نباشد!خود دبیر چقدر توانایی این کار را دارد که از دانش آموزان نوکار و تازه قلم به دست گرفته انتظار داشته باشیم در مورد کلاغ یک نوشته ی همراه با طبقه بندی داشته باشد.

درست نویسی

     نکته ی ظریف دیگری که مورد عنایت نویسندگان بوده است قسمت «درست نویسی ها» است.کار خوبی است اما چرا مطالب زبان فارسی دبیرستان دقیقا در این کتاب کپی شده است؟آیا مشکلات نگارشی و املایی ما فقط همان موارد دبیرستان است؟خانواده ای که یکی از فرزندشان در دبیرستان و دیگری در متوسطه ی اول درس می خواند آیا با نوعی سردرگمی فکری روبرو نمی شود که:چرا سطح یادگیری هر دو مقطع یک گونه است؟یعنی به زبان دیگر هیچ مشکلی جز همان که در زبان فارسی دبیرستان آمده است، وجود ندارد؟

کوچک کردن موضوع

      در درس سوم (کوچک کردن موضوع)سال هفتم یکی از زیباترین روش های نگارشی گنجانده شده است(محدود کردن موضوع برای فرار از کلی گویی و شلختگی فکری) به عنوان مثال روستا را موضوع خوبی پنداشته است و بعد با شمردن موضوع های کوچک تر روستا، بامداد روستا را به تصویر کشده است.اما یک دفعه در صفحه ی 39 فعالیت نگارشی از هدف اصلی درس دور شده و پای ریز موضوع ها را به وسط کشانده است و البته در صفحه ی بعد از دانش آموزان خواسته شده یکی از موضوع ها را به ریز موضوع هایی تقسیم کنید و درباره ی هریک از ریز موضوع ها انشایی بنویسند در حالی که فکر کنم قرار بر این بوده است که فقط یکی از ریز موضوع ها انتخاب شود.

     مثلا موضوع «آسمان شب» را انتخاب می کنیم و احساسمان این است که این یک موضوع کلی است،حالا آن را به ریز موضوع هایی نظیر: درخشش ستارگان شب، شب و آرامش شاعرانه،چشم من و پروین،پادشاهی ماه،سکوت شب،پرندگان شب خیز و .... تقسیم می کنیم و الان باید یکی از این موضوع ها را انتخاب کرده و فقط درباره ی همان موضوع منتخب نوشته شود نه این که درباره ی تمام این ریز موضوع ها بنویسیم.

     در این چارچوب حتما از دانش آموزان خواسته شود که بالای انشای خود ریز موضوع ها را بنویسند و زیر ریز موضوع انتخابی خود خطی کشیده،آن را انتخاب کند و به عنوان موضوع اصلی به نگارش آن بنشیند.

روش هایی برای انشا نویسی

      ضروری می بینم علاوه بر روش های معمول انشا نویسی که مورد عنایت دوستان است،روش هایی دیگر هم در کتاب گنجانده شود تا جذابیت و خلاقیت افزون گردد،روش هایی نظیر: نوشتن انشای بدون نقطه، آغاز یک حکایت و تکمیل آن توسط دانش آموزان،داستان نویسی با کلمات ناهمگون و به ظاهر دور از هم(زرافه،قابلمه،پیچ گوشتی، سشوار و ...) بازی های ذهنی  که شایسته است در درس هشت مهارت هفتم گنجانده شود مثل:آفرینش  یک موجود عجیب که تا به حال خلق نشده و فقط امکان آن در دنیای درون امکان پذیر است، سفر به جهان آخرت و توصیف خیالی بهشت و دوزخ بر اساس آموزه های دینی و ملی، سفر به دنیای شاهنامه و به تصویر کشیدن صحنه هایی مثل دادگاه ضحاک و حضور کاوه آهنگر،توصیف خیالی دنیای عاطفی و درونی رزمندگان در هشت سال دفاع مقدس و پرورش روحیه ی مقاومتی دانش آموزان از همین ابتدای یادگیری نوشتن و نویسندگی.

    دادن موضوعاتی نوین مثل: بوسه بر دستان مادر و نوشتن حس حاصل از آن،موضوعاتی دلنشین و پر احساس برای شعر نویسی  که ضمن لطیف کردن ذهن دانش آموزان،باعث تقویت خلاقیت و بروز  مثبت عاطفه می شود.

     توجه به عنصر خواندن بعد از آفرینش ادبی که خود تمرینی برای ایجاد اعتماد به نفس،فن بیان و آیین سخنوری است(ضمن این که نحوه ی خواندن انشا تقویت می یابد و کتاب را چند بعدی می کند.)

انشاهای تصویری

      در قسمت انشاهای تصویری ضمن استفاده از آثار نقاشان و هنرمندان بنام کشوری و جهانی می توانیم از بازارهای عادی کار و تلاش مردم نمونه هایی بیاوریم:مثل صحنه ی عاشورای استاد فرشچیان،بازار مسگری و کارگاه های قال بافی و خطاطی و قلم زنی و کوزه گری و پزشکی و کشاورزی مکانیزه  و موزه ها و ... که این گونه تصاویر خود تلنگری ذهنی و عقلانی برای اشتیاق دانش آموزان به بازار کار و شناخت جهان پیرامون خود خواهد بود.(مناسب درس هفتم از کتاب پایه ی هشتم)

نامه نگاری

     یکی از اهداف اصلی مهارت های نوشتاری آماده سازی دانش آموزان برای ورود به اجتماع است،اجتماعی که ممکن است شغل فردای دانش آموز را ترسیم کند و وی را در پوشش وکیل،استاد،پزشک،دبیر و .... به کار گیرد.به همین خاطر یکی دیگر از نیازهایی که در این کتاب از آن غافل مانده ایم،نامه نگاری و سبک نوشتن انواع نامه هاست.شاید دوستان خرده بگیرند که این یک بحث جداگانه ی دستوری است اما باید اذعان کنم که بسا بیشترین نیازی که یک فرد در جامعه ی مدنی خود به آن نیازمند است،طرز نامه نگاری و نوشتن نامه به اداره ها،سازمان ها و مراکز مختلف کاری است. بنابراین ضروری است که قسمتی از این کتاب را به نامه نگاری و مقدمات نامه نگاری و ... اختصاص داده شود، خاصه نامه های دوستانه و عاطفی و احساسی که خود به نحوی نوزادی در بطن انشانویسی است.

     و در پایان ضمن قدردانی و سپاس از هنرورزیتان در تالیف این کتاب از تمامی مولفان کتاب گران مایه ی فداکار و خستگی ناپذیر می خواهم جهت گسترش واژگان اصیل فارسی  و زیبایی های حاصل از آن از اندیشه ها و روش های دکتر کزازی این ادیب بی همتا استفاده گردد. برایتان فرداهایی با شکوه و پر بینش آرزومندم.

منصور نگهداری دبیر ادبیات آموزشگاه های ناحیه ی یک شیراز

دبیر فارسی و انشای مجتمع آموزشی علم و زندگی

 


Weblog Themes By Pichak

لینک های مفید

درباره وبلاگ


لینک های مفید

آمار سایت

بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :

کد تغییر شکل لینک ها

  • paper | هیت شا | پرشین تم